Hoe kan de arbeidsmarkt lessen trekken uit vorige crisissen ? deel 1
De coronacrisis raakte de arbeidsmarkt diep. De werkzaamheidsgraad van voor de crisis komt niet snel terug. De recentste arbeidsmarktvoorspellingen van de Nationale Bank van België zijn: 150.000 werklozen meer in 2020-2021, met een piek van 186.000 in de tweede helft van dit jaar.
De werkzaamheidsgraad van 70,5 procent zakt dan volgens jaar naar 68,5 procent en stijgt in 2022 weer naar 69,3 procent. Iets minder dan in 2018 (69,7%) en in 2023 lijkt het pre-coronacijfer opnieuw realiseerbaar. De lage Belgische werkloosheidsgraad van voor de coronacrisis (5,4%) wordt een verre herinnering. De Nationale Bank berekende dat de werkloosheid dit jaar stijgt naar 8,3 procent en in 2022 daalt naar 7,6 procent. Het recentste rapport over België van de OESO, denktank van de geïndustrialiseerde landen leert dat bij een nieuwe coronapiek de werkloosheidsgraad dit jaar stijgt tot 8,2 procent en tot 9,3 procent in 2021. Op Vlaams niveau wordt een zelfde effect voorzien. Arbeidsmarktexperts verwachten vanaf het najaar een sterke stijging van het aantal werklozen, nu de beschermende stolp van de tijdelijke werkloosheid stilaan wordt weggehaald.
Vroegere crisissen leren dat naast een mogelijke tweede coronagolf ook het beleid een belangrijke rol speelt. Het Steunpunt Werk en Economie van de KU Leuven maakte enkele jaren geleden een studie over de ontwikkelingen op de Vlaamse arbeidsmarkt sinds de jaren tachtig met bijzondere aandacht voor de evolutie van de werkgelegenheid na de grootste twee crisissen van de voorbije veertig jaar: de tweede olieschok van 1979-1980 en de financiële crisis van 2008-2009. Het duurde jaren voordat de arbeidsmarkt geheel herstelde. De beleidskeuzes waren daarbij mee bepalend.
De devaluatie in 1982 en de indexsprongen die moesten voorkomen dat de loonkosten ontspoorden, hadden niet direct een positieve impact op de arbeidsmarkt. Er volgde een langdurige stilstand van de werkzaamheidsgraad. Die zakte tussen 1983 en 1988 van 60,5 procent naar 59,8 procent waarna een periode van twintig jaar volgde van vrij stabiele groei die - op twee korte intermezzo's na - standhield tot in 2008. De Vlaamse werkzaamheidsgraad steeg van 59,8 procent in 1988 naar 72,3 procent in 2008. De trage herneming van de werkgelegenheid in de jaren tachtig was het gevolg van beleidskeuzes. De vervroegde uittreding van 55-plussers werd aangemoedigd door stelsels zoals het brugpensioen, het vervroegd pensioen en het ondertussen verdwenen stelsel van de zogenoemde oudere werklozen. Van 1983 tot 1991 daalde de werkzaamheidsgraad van 55-plussers gestaag van 30,4 naar 21,1 procent. Daarna was er een zekere stabilisering tot 1999, waarna de groei weer werd ingezet naar 54,9 procent in 2019. Pas sinds 2005 reikt de Vlaamse werkzaamheidsgraad bij 55-plussers weer boven het niveau van 1983.
Bron: Alain Mouton, redacteur in Trends 18 juni 2020
